3.2 OSADNICTWO

Ludność ze względu na pochodzenie była tu bardzo zróżnicowana, co odegrało ważną rolę w tworzeniu się specyfiki kultury ludowej na tym terenie. Grupa ta powstała w efekcie długofalowej akcji osadniczej obszarów Puszczy Sandomierskiej.

Proces zasiedlania puszczy sięga czasów prehistorycznych. Świadczą o tym liczne znaleziska archeologiczne potwierdzające obecność człowieka na tych terenach już w IX tysiącleciu p.n.e.. Ludzie  żyjący w tej epoce byli wędrującymi łowcami. Odkrycia związane z późniejszym okresem – neolitem (40000 – 17000 p.n.e.) dowodzą już o początkach tworzenia osad, hodowli zwierząt a nawet tkactwa, o czym świadczą wykopane przęśliki.

Początki osadnictwa w Puszczy wiązały się z brzegami dolin rzecznych oraz pasmami wzniesień które znajdowały się w ich bezpośrednim sąsiedztwie. Były to najbardziej korzystne tereny dla ówczesnych osadników. Mowa tu o głównych, dużych rzekach Puszczy: Wiśle i Sanie, a także ich dopływach. To przy ich brzegach od zamierzchłych czasów zaczęło rozwijać się osadnictwo. Natomiast całe potężne połacie lasów, poza pasami ziem koło tych rzek, przez całe wieki pozostawały osadniczą pustką.

Taki stan rzeczy trwał aż do czasów nowożytnych, jeszcze wiek XII i XIII, gdy poszczególne, wymieniane nazwy miejscowości zaczęły pojawiać się w rozmaitych źródłach pisanych, nie przyniósł istotnych zmian w rozmieszczeniu osad w Puszczy. W kolejnych wiekach nastąpił wzrost zainteresowania puszczą jako idealne miejsce osadnicze oraz jej powolne zasiedlanie. W mało dogodnych miejscach zaczęto lokować nowe osady na prawie polskim i niemieckim, dlatego zaczęli tu napływać osadnicy niemieccy.

W czasie nasilonych wojen prowadzonych przez Rzeczpospolitą w XVII wieku, popularne było prowadzone tutaj osadnictwo jenieckie. Zaznaczyć należy, iż nowo przybywający na nieznane dotąd dzikie tereny  odznaczali się przynależnością narodową lub etniczną. Przybywali i osiedlali się tam Rusini, Litwini, Tatarzy, Szwedzi a z czasem również ludność żydowska. Ponadto migrowali tu mieszkańcy przeludnionej centralnej Polski, głównie z Mazowsza. Ci, mimo pełnej wspólnoty kulturowej z Lasowiakami, nie uważają się za nich.

Niegościnna i trudna do przebycia Puszcza była też miejscem, gdzie azyl znajdowali zbiegowie, ludzie, którzy weszli w konflikt z prawem. Uciekali do Puszczy, która dawała im możliwość znalezienia schronienia, ucieczki przed ścigającymi ich przedstawicielami prawa a jednocześnie oferowała możliwość rozpoczęcia nowego życia, co prawda w skrajnie trudnych warunkach, ale na wolności. A było ono rzeczywiście niezwykle ciężkie. Trzeba było samodzielnie karczować miejsce pod budowę domu, zbudować go, wydrzeć Puszczy miejsce pod uprawę pól i co najtrudniejsze: nauczyć się żyć w Puszczy i korzystać z jej niezliczonych i nieprzebranych bogactw. Udawało się to tylko najwytrwalszym, najbardziej upartym, tym, których nie odstraszała bardzo ciężka praca i trudne warunki życia. Na przestrzeni lat współżycia ze sobą na trudnodostępnym, odosobnionym terenie, w często ekstremalnie trudnych warunkach, utworzył się przez zamieszkałych tam ludzi swoisty konglomerat, nazwany przez samych jego mieszkańców „Lasowiakami” – ludźmi lasu. Ich życie codzienne, towarzyszące obrzędy i zwyczaje będące zlepkiem śladów duchowych kultur przybyłych, utworzyły niezwykle barwną kulturę leśnych ludzi – Lesiaków.

ŹRÓDŁO:

J.Dragan, Podleżajska wieś w świetle badań etnograficznych, [w:] M.Kula, Giedlarowa – Nasze trwanie na tle sześćsetletniej historii podleżajskiej wsi, Giedlarowa 2010r., s.119-120,

Fudyna J., Lasowiacy. Wiejski dom mieszkalny w widłach Wisły i Sanu. Forma i Funkcja, Mielec 2014