3.1 TERYTORIUM ZAMIESZKIWANIA LASOWIAKÓW – ŚRODOWISKO GEOGRAFICZNE

Lasowiacy lub Lesiacy to grupa etnograficzna zamieszkująca tereny Puszczy Sandomierskiej, a dokładniej teren w widłach Wisły i Sanu i stanowi część Kotliny Sandomierskiej. Obszar ten styka się od południa z progiem karpackim, od północnego-zachodu graniczy z Wyżyna Małopolską a od strony północno-wschodniej z Roztoczem. Obecnie do tego obszaru zaliczymy powiaty: leżajski, kolbuszowski, niżański, stalowowolski, mielecki, tarnobrzeski, oraz część ropczycko-sędziszowskiego.

Omawiany obszar posiada raczej ubogie gleby: brak gleby klas I i II, zaś klasa III występuje jedynie na niewielu obszarach (okolice Leżajska – gleby bielicowe z piasków gliniastych, na części Płaskowyżu Kolbuszowskiego, wzdłuż koryt większych rzek – wąskie pasy ciężkich mad).

Jeszcze w XIV wieku niemal cały obszar między Wisłą, Sanem i Wisłoką pokryty był gęstym lasem. Były to lasy mieszane z sosnami, świerkami, jodłami, bukami, jaworami i klonami. Z racji tego, że lasy mieszane zajmowały lepsze gleby, zostały one szybko wycięte pod uprawę. Otoczona bagnami Puszcza, trudnodostępna dla człowieka, dawała schronienie licznej zwierzynie łownej i ptactwu błotnemu. Również z tego powodu omijały ją główne szlaki handlowe biegnące doliną Bugu oraz szlakiem Pogórza Karpackiego.

Nazwa „puszcza sandomierska” uzasadniona była jeszcze w XIX wieku. Była ona jednolita, zwarta z ostałymi dużymi połaciami lasów. Niestety, trwający pięć wieków proces osadniczy, przemysłowa eksploatacja bezpowrotnie zmieniły pierwotny krajobraz puszczy. Większe zalesione obszary lasów utrzymały się jeszcze na piaskach i obszarach bagnistych. Największe kompleksy leśne obejmują część powiatu tarnobrzeskiego, niżański, część kolbuszowskiego.

Najbardziej precyzyjnym przedstawieniem zasięgu swoistych cech kultury ludowej Lasowiaków jest mapa opracowana przez Franciszka Kotulę, gdzie granice tego subregionu mają cechy sfery przejściowej, a cały ten teren odpowiada stanowi istniejącemu w drugiej połowie XIX wieku i jeszcze na początku XX w.

ŹRÓDŁA:

Fudyna J., Lasowiacy. Wiejski dom mieszkalny w widłach Wisły i Sanu. Forma i Funkcja, Mielec 2014

Ruszel K., Lasowiacy, Rzeszów 1994