5.8 GARNCARSTWO

Sztuka garncarstwa należała od zawsze do najbardziej rozpowszechnionych w Polsce. W prawie każdej wsi, gdzie można było znaleźć odpowiednio plastyczną glinę produkowano przede wszystkim naczynia użytkowe: różnej wielkości garnki, misy, czy dzbanki. Wytwory gliniane dekorowano dwoma technikami: rytowaniem i malowaniem. Najbardziej reprezentatywną ceramiką była ta dekorowana i jednocześnie glazurowana.

W centralnej części regionu lasowiackiego najbardziej znanymi ośrodkami garncarskimi na przełomie XIX i XX wieku były Niwiska i w Sokołów Małopolski.

Według podań w ośrodku w Niwiskach spora część garncarzy stanowiły kobiety, co w tamtych czasach było rzadkością. Wyrabiano głównie ceramikę czarną zwaną  „siwą” /siwaki/. Dekorację siwaków wykonywano przed wypałem. Najczęściej były to połyskujące linie proste, zygzakowate i faliste, ukośne kratki, spirale itp. Wykonywano tu również ceramikę czerwoną glazurowaną, zaś pod koniec funkcjonowania ośrodka - nieglazurowaną, zwaną "zgrzebną". Wyroby "zgrzebne" zdobiono odpowiednią polewą, zazwyczaj z białej glinki, również nakładaną w formie pasków, falistych lub prostych linii obiegających dookoła wyrabiane naczynia. Niekiedy rezygnowano z ozdób. Wówczas cały ich urok i piękno zależało wyłącznie od sposobu wykonania formy.

Ośrodek garncarski w Niwiskach podupadł on zupełnie w okresie międzywojennym.

Tradycje ośrodka ceramicznego w Sokołowie, znajdującego się nieopodal Leżajska, sięgają początku XVIII wieku. Wtedy to właściciele miasta Jan Branicki z matką Katarzyną, utworzyli cech garncarski, skupiający rzemieślników tej branży. W ośrodku sokołowskim wykonywano naczynia użytkowe - glazurowane, zdobione kolorowym ornamentem, malowanym na glinie w przecinki, kropki, gałązki, wielopłatkowe kwiaty wykonane konturowo. Wykonywano również nieglazurowane pokrywki do garnków mających formę ściętych stożków. Dekorowano je prostymi lub wężykowatymi liniami, kropkami, rozetami z białej glinki. Niestety z czasem część sokołowskich rzemieślników przeniosła się np. do Medyni Głogowskiej, gdzie powstał znany i działający prężnie do dziś ośrodek ceramiki ludowej w Polsce.

Obecnie głównym miejscem zbytu wyrobów glinianych, pochodzących z jednego z największych w Polsce ośrodków garncarskich w Medyni Głogowskiej,  są różnego rodzaju lokalne imprezy, targi i jarmarki rękodzieła. Mistrzowie garncarscy chętnie prowadzą warsztaty dla szkół, pokazy tego rzemiosła przybliżając ten trudny fach najmłodszym.