5.7 ZABAWKARSTWO – zabawki drewniane

Zabawkarstwo swoją tradycją w Polsce sięga XIX wieku. Dobrze rozwijającym się ośrodkiem zabawkarskim były ziemie rzeszowskie i leżajskie. Zabawki robiono w regionach, gdzie były ubogie ziemie, a małe gospodarstwa nie mogły wyżywić się samodzielnie. Puszcza Sandomierska miała wystarczająco dużo materiału do ich wytwarzania.

Leżajsk należał do jednego z trzech głównych ośrodków w Polsce pod względem wytwarzania zabawek drewnianych. Obecnie ilość wytwórców w bardzo dużym stopniu zmalała. Spora część z  nich nie przekazuje swoich umiejętności kolejnym pokoleniom.

Zabawki drewniane to najbardziej popularny rodzaj zabawek przez powszechność i łatwą dostępność surowca  którego są wykonywane. Najczęściej używanym drewnem było drewno lipowe, osikowe, olchowe, a rzadziej brzozowe, z wierzby czy kasztana. Unikano natomiast drewna iglastego.

Najpowszechniejszym tematem zabawek drewnianych były różnego rodzaju konie: ptaszki: koniki na biegunach, konie na kołach, z bryczką oraz „na patyku”, oraz ptaszki: klaszczące skrzydłami (tzw. Klepaki), dzięcioły na słupku, kurki. Nie mniej popularne były karuzelki czy kołatki.

Zabawki drewniane zdobiono malując je łatwo dostępnymi barwnikami anilinowymi i olejnymi. Powszechną techniką zdobienia było wypalanie i snycerka. Przyklejano również na zabawki skrawki tkanin , piórka czy koraliki.

ŹRÓDŁO:

Red. Łokaj A., Pomorska M., Podkarpackie zabawki ludowe. Zeszyty regionalne, Rzeszów 2011