5.3 MUZYKA I PIEŚNI

Teren lasowiacki jest bogaty w muzykę ludową i pieśni. Jednak pierwsze pełne opracowanie folkloru wokalnego pojawiło się dopiero w 2008 roku. Jest to książka Ewy Fedyczkowskiej „Pieśni Lasowiaków. Folklor wokalny terenów dawnej Puszczy Sandomierskiej na podstawie archiwalnych nagrań Franciszka Kotuli”. Innym opracowaniem, w których pojawiają się przykłady pieśni z terenów lasowiackich to np.: „Melodie kolęd ludowych Rzeszowskiego” Jolanty Pękacz26. Pojedyncze przykłady pieśni i tekstów kolęd zdarzają się także w opracowaniach etnograficznych czy monograficznych.

Na podstawie wymienionych pozycji pieśni lasowiackie można podzielić na pewne grupy. Są nimi:

Melodie weselne
Melodie kolędnicze: kolędy religijne oraz świeckie
Melodie zalotne i miłosne

Melodie dożynkowe
Melodie gospodarsko – pasterskie
Melodie rodzinne
Melodie religijne
Melodie komiczne
Melodie zbójnickie27 .

Treść przyśpiewek weselnych opisywała czynności obrzędowe, np.:

Wicie wiechy:

Zaczynojmy te wieche wić ,

Musi do nos Marysia przyść

Przysła, przysła, zapłakała

Czegóż jo sie doczekała .

Doczekałam sie urody

I Jasieńka jak jagody.

Strojenie korowala:

Oj, ty korowolu bielusieńki chlebie,

Jest kwiotków na tobie , jak gwiozdek na niebie .

Oj, ty korowolu jakis ty rumiany

ino z jedny strony troche przypalony ,

Wszyscy się dziwujo , co w tym korowolu

Jest litra maślonki i kogucie jajo .

Świeckie melodie kolędnicze były swego rodzaju pieśniami miłosnymi. Nazywano je kolędami pod winem”. Np.:

Trzech młodzieńców, trzech winowych

II: bez sadeniek jechali :II

A łoni sie ty Marysi

II: ło ścizecke pytali :II

A łona jem, ta Marysia

II: do sadeńka wskazała :II

W tem sadeńku , w tem winowym

II: so jabłuszka winowe :II

Muzyka była nierozerwalnym elementem życia ludu. Towarzyszyła mu zarówno w życiu codziennym, w pracy: przy skubaniu pierza, kiszeniu kapusty, a przede wszystkim w obrzędach: weselu, dożynkach czy sobótkach. Za pośrednictwem muzyki i śpiewu oddawana była atmosfera danej sytuacji, przekazywane emocje z nią związane: radość, smutek, gniew, zadumę, tęsknotę, cierpienie.

Podstawowym składem kapeli lasowiackiej były:

pierwsze skrzypce zwane „prymem”, prowadzące linię melodyczną
drugie skrzypce zwane „sekundem” pełniące rolę harmoniczno – rytmiczną
basy, podkreślające metrum, nadające tętno i utrzymujące tempo granej muzyki,
klarnet, który pojawił się w kapelach pod koniec XIX wieku; gdy klarnecista miał duże umiejętności ornamentacyjne przetwarzał zasadniczą melodię, a nawet przejmował rolę prymisty i przewodził kapeli30 .

Z czasem do kapel wprowadzono drugi klarnet a nawet trąbkę. Po II wojnie światowej w kapelach mocno zakorzenił się akordeon, który nie wnosi nowych wartości brzmieniowych do granej przez kapelę muzyki.

Muzykanci byli zazwyczaj samoukami. Zarówno umiejętności jak i instrumenty przechodziły z ojca na syna. Zdarzało się, że kapelę tworzyło kilku zdolnych braci wraz ze swoim ojcem a czasem dziadem. Same kapele nie miały stałego składu osobowego. Podstawą był dobry prymista lub klarnecista, który zależności od potrzeb dobierali sobie resztę składu kapeli. Nuty znali nieliczni. W odnalezieniu dźwięku pomagała tylko dobra pamięć i znakomity słuch.

ŹRÓDŁA INFORMACJI O MUZYCE I PIEŚNIACH LASOWIACKICH:

Fedyczkowska E. Pieśni Lasowiaków. Rzeszów 2008

Kotula F., Hej, leluja, czyli o wygasających starodawnych pieśniach kolędniczych w Rzeszowskiem, 1970

Kotula F., Folklor słowny osobliwy. Lasowiaków Rzeszowiaków i Podgórzan, 1969